GK×Ëm ÌfgÛØtwxk GKxU ÌPZdwk dwi„ GK×Ëmk ÌPZdw AwiwËbk šwËdk, idËdk, oÙRdmylZwk xbMìæËK oóeÞowxkZ KËkËQ, oÙxÄmylZwËK KËkËQ DŒyxgZ Ggv AwiwËbk RwZyt ovÆÚxZËK KËkËQ xgþæÚZ„ GB ÌPZdw AwiwËbk RygËd dZ×d AwËgM oéwk KËkËQ, AwiwËbk RygdËK xbËtËQ eÔYêZw„ GB ÌPZdw AwiwËbkËK gwkgwk Adøwt, AZøwPwk, ÌmwnY, xdjêwZËdk eÞxZgwËb ÌowâPwk I ox¢ßt pËZ xmxLËtËQ„ AwiwËbk RygËd GK×Ëmk ÌKwËdw iÙZ×ø ÌdB„ Awikw GB ÌPZdwk ea cËkB ÌeËtxQ AwiwËbk þñwcydZw„

GK×Ëmk ÌPZdw ÌKgl ohw-xixQl Awk MwËdk iËcøB oyiwg¦ dt, gwvlw hwnw, owxpZø I ovÆÚxZk iËcø GB ÌPZdwk gøweK gxp:eÞKwm NËUËQ„ GB ÌPZdwt DŒyxgZ pËt gwvlw GKwËWiy eÞxZgQk Aik GK×Ëm DbzjwewËdk iwcøËi AwiwËbk hwnw, owxpZø I ovÆÚxZk DdítËdk Rdø xdklohwËg KwR KËk jwËâQ„

mpyb xidwk Ìjid RwxZ-ciê-gYê xdxgêËmËn oKlËK GKB ié b^wrwgwk oÖËjwM KËk xbËtËQ, gwvlw GKwËWiyI ÌZixd pËt DËVËQ RwxZ-ciê-gYê xdxgêËmËn oKËlk Zyaêþÿwd„ eÞxZgQk Aik GK×Ëm Dbzjwed DelËq hwnw, owxpZø I ovÆÚxZk ÌqË¢ xgxhdí †kØZòeÔYê I ZwuejêeÔYê xgnËtk Dek AwËlwPdw gwvlw GKwËWiyk Aik GK×Ëm DbzjwedËK bwd KËk gÉiwx¢KZw„

jÖx£ßoóiZ xgËgPdw, oxpnä×Zw, ovji, Ìo#Rdø, xgPwkËgwc I iÖ£ßgÖx¦k PPêwk xgKwËm gwvlw GKwËWiyk Aik GK×Ëm Dbzjwed xgËmn GK hÔxiKw ewld KËk„ hwnw AwËëbwlËdk fol gwvlw GKwËWiy Aik GK×Ëm DbzjweËdk iwcøËi GK×Ëmk lqø gwþægwtËd obw Zuek„ ZwB gwvlw GKwËWiy pËt DËVËQ RwxZk idËdk eÞZyK„

xgËmðk BxZpwËo Gid ÌKwËdw bÙÄwìæ oºgZ L^ÖËR ewItw jwËg dw ÌjLwËd iwZÚhwnwk Rdø ÌKwËdw ÌbËmk Qw¢-RdZw AwZôwÉxZ xbËtËQd„ 1952 owËlk 21Ëm ÌfgÛØtwxk gwvlwËbËmk Qw¢-RdZw AwiwËbk iwËtk hwnw gwvlwËK kwÄÛhwnw Kkwk Rdø ÌjhwËg AwZôwÉxZ xbËtËQd, ÌoB AwZôZøwËMk Zwuejê gZêiwd eÞRËdôk KwËQ Ìjid Mhyk ÌeÞkYwk Duo ÌZixd hxgnøu eÞRËdôk KwËQI GxU pËt awKËg AwZôZøwËMk GK ipu bÙÄwìæ„ gwvlw GKwËWiy eÞwt e^wP bmK cËk gwvlw hwnw, owxpZø I ovÆÚxZk DdítËd xdklohwËg KwR KËk jwËâQ„ GB ÌeÞqweËU gwvlw GKwËWiy 1961 owl ÌaËK 1970 owl ejêìæ eÞxZgQk GKxbd Aaêwu 21Ëm ÌfgÛØtwxk ZwxkËL AwËlwPdw-ohw, AwgÙx£ I oŠyZwdÖÅwËdk AwËtwRËdk iwcøËi Aik GK×Ëm Dbzjwed KËk„ 1971 owl ÌaËK 1982 owl ejêìæ gwvlw GKwËWiy eÞxZgQk o®wpgøwey eÞgewV, AwËlwPdw, AwgÙx£, oŠyZwdÖÅwd, eÞbmêdy I Adøwdø owvÆÚxZK AdÖÅwËdk iwcøËi Aik GK×Ëm Dbzjwed KËk„ 1983 owËl ZuKwlyd okKwkxgËkwcy Qw¢-AwËëbwlËdk KwkËY o®wpgøwey Aik GK×Ëm DbzjweËdk xdtxiZ gw xdcêwxkZ AdÖÅwd ptxd„ 1984 I 1985 owËl gwvlw GKwËWiy eqKwlgøwey AdÖÅwdiwlw AwËtwRËdk iwcøËi Aik GK×Ëm Dbzjwed KËk„ 1986 owl ÌaËK 1991 owl ejêìæ xZdo®wpgøwey Aik GK×Ëm Dbzjwed Kkw pt„ 1992 owl ÌaËK GB AdÖÅwd eÖkw ÌfgÛØtwxk iwogøwey DbzjwxeZ pËt AwoËQ„

ZËg 1999 owËlk 21Ëm ÌfgÛØtwxk ÌaËK gwvlw GKwËWiyk Aik GK×Ëm Dbzjwed AwËkw †kØZògp pËt IËV„ KwkY G gQËkk 17B dËh¹k RwxZovËNk AŠovMVd BDËdËÆw 21Ëm ÌfgÛØtwxkËK AwìæRêwxZK iwZÚhwnw xbgo xpËoËg ÌNwnYw Ìbt„ GxU eÙxagyk og hwnwoiÔËpk gwvlwhwnw AwËëbwlËdk ÑgxmðK þñyKÚxZkB dwiwìæk, jwk iÔZêeÞKwm pËâQ gwvlw GKwËWiy„